۲ــ امتحان قبل از وقت: متعلمین ولایات بامیان و داینکند به جرم سرد بودن هوا و دشوار وخشن  بودن طبیعت، همه ساله قبل از اینکه امتحانات آخر سال مکاتب  را سپری نمایند به امتحان کانکور حاضر می شوند.اما متعلمین دیگر ولایت چندین ماه بعد از گرفتن آمادگی کامل به پشت میز امتحان حاضر می گردند طوریکه امتحان متفرقه قندهار و کابل یک هفته قبل اخذ گردید.

3 ــ توجه به کمیت معارف و فراموشی کیفیت: ما همیشه توجه به کمیت داریم، به خو دمی بالیم وسنگ افتخار را به سینه می زنیم که 42% شاگردان مارا دختران تشکیل میدهند و در یکسال  ساختمان 15 لیسه را  ساخته ایم و ...اما هیچ وقت این سوال را از خود نپرسیده ایم که آیا حد اقل  فارغان صنف دوازده ما خط خوان و خط نویس شده یاخیر؟ آیا همین متعلمین در رقابت سرتاسری که بین شاگردان از تمام کشور دایر می شود فاتح برآمده می توانند یانه؟

به نظر این قلم نتایج بالا سخت تکاندهنده و ازیت کننده است. کارشناسان معارف  و فرهنگیان هزاره جات باید در زمینه توجه نمایند تا عوامل این شکست را پیدا و راه حل مناسب سنجیده شود تا در آینده شاهد یک چنین چیزی نباشیم.

نوت: این نوشته بدون تامل و توجه درست،نگاشته شده، از مشکلات املایی و انشائی احتمالی قبل از قبل معذرت می خواهم.